De sustainable value chain: realiseren van een nieuwe balans

25 november 2019

De sustainable value chain: realiseren van een nieuwe balans

Op 3 september plaatste Trouw een ingekorte versie van de duurzame Troonrede uitgesproken door de nummer 1 van de Duurzame top 100 uit 2018, Louise Vet. De belangrijkste les hieruit: de aarde of heelal is een steeds veranderend ecosysteem, met levende organismen in interactie met hun omgeving. De mens is daarbij niet meer dan één van deze organismen, maar heeft met haar toepassing van het lineaire model wel gezorgd dat het systeem in disbalans is; niet alleen is sprake van klimaatverandering, milieuvervuiling, ontbossing, vermindering van biodiversiteit en schaarste, aspecten die elkaar daarbij ook nog eens versterken, maar ook is sprake van grote ongelijkheid wat betreft welzijn en welvaart.

In plaats van multilateraal samen te werken en rekening te houden met evenredige verdeling en algemeen belang, een uitgangspunt van onder andere het Klimaatakkoord van Parijs, is het in de praktijk toch vaak het eigenbelang dat overheerst. Het dagelijks nieuws wordt dan ook beheerst door (handels)-oorlogen, een land dat tracht uit een multilateraal samenwerkingsverband te stappen, migrantenstromen, demonstraties voor vrijheid & democratie en hoogoplopende discussies over klimaat en milieu. Ook in Nederland is vooral de discussie rondom Co2– en stikstof-uitstoot sterk gepolariseerd en overheerst het eigenbelang. Dit terwijl Nederland toch echt één van de vieste jongetjes van de klas is in Europa volgens de duurzaamheidsmonitor.

Persoonlijke zoektocht naar een nieuwe balans

Tijdens mijn wekelijkse fietstochtje door de duinen van het mooie nationaal park Hollandse Duinen is het een goed moment om te reflecteren en na te denken over dergelijke ontwikkelingen. Enerzijds is dan de conclusie dat alles in het werk moet worden gesteld om die paar natuurgebieden die we hebben te beschermen en uit te breiden, anderzijds moet ook ruimte bestaan voor economische ontwikkeling. Het systeem dient dus weer in balans te komen door allereerst bewustwording en een omslag in denken. De overheid heeft een belangrijk rol; van wetten tot kaders, afspraken en doelen. De bal ligt echter bij het bedrijfsleven en de burger. Diverse bedrijven hebben de handschoen al opgepakt, vanuit overtuiging, publieke opinie, klanteisen of vanuit nieuwe, circulaire verdienmodellen. Maar wat kan ik als individu, naast mijn privéleven, als supply chain professional bijdragen aan het in balans brengen van dit systeem?

Systeemdenken

Niet alleen de aarde is een ecosysteem, maar ook een netwerk van bedrijven, een value chain of een organisatie. Door een dergelijk systeem holistisch en systemisch te benaderen kan een balans worden gevonden tussen enerzijds economische resultaten en anderzijds sustainability, hierbij bedoeld als de verzamelterm voor zowel aandacht voor klimaat, milieu als mens. Dit vraagt een focus op duurzame, circulaire bedrijfsvoering in plaats van korte termijn winstmaximalisatie en een cultuur gericht op de som der delen waarbij elk individu een bijdrage kan leveren, maar ook waarbij welvaart en welzijn voor elk individu is gewaarborgd. Sustainability gaat dus verder dan minimaal geen schade meer berokkenen aan klimaat en milieu. Het betreft ook de benadering van je eigen personeel en alle medewerkers in een netwerk. Sustainability is dus bovenal een houding.

Systeemdenken is niet nieuw. Al in de jaren ’50 kwam Boulding met zijn systeembenadering voor organisaties, gericht op het eigen systeem en vooral ook de interactie met de omgeving. De systeembenadering geeft de mogelijkheid om het complexe systeem te vereenvoudigen en daarmee inzichtelijk te maken. Door van hieruit na te denken over het geheel en pas daarna te doen, ontstaan duurzame oplossingen. Deze visie is terug te vinden in onder andere Theory of Constraints, Toyota Production System (nu Lean), het werk van Deming en Senge, maar ook in Integrated Business Planning, business process management en Supply Chain Management als filosofie.

De systeembenadering kan worden verdeeld in een mechanistisch en een organistisch deel. Het mechanistische deel is de machine binnen de organisatie, een framework van inrichting, primaire processen en besturing ervan dat leidt tot een bepaalde klanttevredenheid (service) en kosten. Kenmerkend bij veel organisaties is echter een gebrek aan afstemming en integratie tussen de diverse sub-systemen. Ook mist regelmatig achterwaartse, maar vooral voorwaartse stuurinformatie. Binnen een dergelijke machine zal sprake zijn van een hoge mate van verspilling en een focus op het oplossen van incidenten die plaatsvinden. Het draaiende houden van de machine vraagt daarbij dermate veel tijd dat het organistische deel van de systeembenadering, continu verbeteren en aanpassen aan de omgeving, achterwege blijft of beperkt blijft tot de eigen silo, met als gevolg sub-optimalisatie.

De machine als systeem is onderdeel van een groter systeem, een of meerdere organisaties. Dit is een sociaal systeem van mensen die samenwerken bij het realiseren van maximale toegevoegde waarde voor de eindgebruiker tegen minimale kosten door de machine. In de huidige omgeving waarin sprake is van snelle productontwikkeling, toenemende klanteisen, differentiatie en customization is een adaptief sociaal systeem van groot belang. De rol van de mens is daarbij niet het uitvoeren van taken en het oplossen van incidenten, maar het verzamelen, interpreteren, vergelijken en evalueren van voorwaartse en achterwaartse stuurinformatie om de machine continu als geheel te verbeteren en aan te passen. Dit vraagt vakmanschap van de medewerker, maar ook vertrouwen in het vakmanschap door het management. Kenmerkend voor wendbare organisaties is dan ook sterke decentralisatie wat betreft besluitvorming en informatiebeschikbaarheid, cross-functionele teams binnen netwerken en leiderschap, bij de medewerker en management, maar ook verantwoordelijkheid bij de lijn. Er kan pas werkelijk sprake zijn van een adaptief geheel als diegene die het uitvoert, ook verantwoordelijk is voor de kwaliteit ervan. De lijnorganisatie wordt daarbij ondersteund door business process experts en coaches.

Het belang van systeemdenken wordt in een wendbare organisatie alleen maar groter, niet alleen voor het optimaal laten presteren van een steeds complexer wordende machine, maar ook wat betreft de organisatie. Senge geeft aan dat systeemdenken de discipline is dat de overige disciplines persoonlijk meesterschap, mentale modellen, gemeenschappelijke visie en teamleren verbindt. Het is de basis voor de lerende organisatie. Leren is daarbij meer dan alleen vakmanschap en van daaruit realiseren van een optimaal functionerende machine. Het bestaat ook uit het zien van verbanden en opereren binnen het sociale systeem. Continue verbetering ontstaat door verbetering van de machine, maar ook van jezelf. Een lerende organisatie kenmerkt zich door een balans tussen orde en chaos, organiseren en denken. Zonder deze balans ontstaat óf vooral een focus op de dagelijkse operatie óf chaos dat ten koste zal gaan van de output van de machine.

Een omslag in denken

Hoe kan een sociaal systeem worden gestructureerd en beheerst, waarbij zowel efficiëntie als innovatie is gewaarborgd? Het antwoord ligt in het realiseren van een gemeenschappelijke missie en visie. Waar waarden worden gedeeld en de richting bekend is, zal worden geopereerd vanuit eigen verantwoordelijkheid, of dit nu gaat om de dagelijkse operatie of innovatie. Belangrijk hierbij is dat de verantwoordelijkheid wordt gevoeld, de missie en visie belangrijk wordt geacht en vooral waaraan een bijdrage kan worden geleverd. Juist door een focus op sustainability kan dit geheel ontstaan en wordt het een basis om samen de strategische doelen te bereiken. Waar een winstmarge dit gevoel voor de meesten waarschijnlijk niet zal geven, geldt dit juist wel voor het leveren van een positieve bijdrage aan klimaat, milieu en mens. Sustainability is dan niet een marketingverhaal, maar onderdeel van de cultuur of identiteit van een bedrijf. Het vormt het fundament van de organisatie.

De sustainable value chain: balans tussen service, kosten en sustainability

Systeemdenken is de basis voor duurzame en circulaire product- en productieprocesontwikkeling. Zo bestaan diverse innovaties, waarbij wat eerst als afval werd beschouwd, een product met waarde wordt en input is voor andere producten. Ook is in toenemende mate aandacht voor het productontwerp van bestaande producten, gericht op het verminderen van verpakkingen en/of de toepassing van biologische afbreekbare of zonder waardeverlies herbruikbare varianten, maar ook zorgdragen voor het zonder waardeverlies hergebruiken van een eindproduct of onderdelen ervan. Hetzelfde geldt voor de toepassing van grondstoffen en materialen. Of het nu gaat om efficiëntere toepassing, reductie of een transitie naar een duurzame en/of circulaire variant, waar het om gaat is het maken van keuzes en ernaar handelen op basis van de balans tussen de dimensies service, kosten en sustainability. Dat hierin nog een lange weg is te gaan wordt duidelijk door het feit dat de huidige wereldeconomie 9% circulair is. De Nederlandse doelstelling is daarbij 100% circulair in 2050.

Om sustainability werkelijk te laten doordringen in het fundament van de organisatie dient de output van de machine niet alleen een balans te zijn van service en kosten, maar ook sustainability. Onderzoek van Gartner laat zien dat 84% van de respondenten vinden dat de supply chain een grote bijdrage kan leveren aan het realiseren van de circulaire value chain. De supply chain professional is gericht op de value chain inrichting, zowel wat betreft fysieke- en informatiestromen, processen als aansturing ervan. Een sustainable value chain vraagt om een herziening van dit geheel. Enerzijds is dit gericht op nieuwe value chain overschrijdende stromen en retourstromen die ontstaan, anderzijds vraagt het om een aanpassing van de bestaande inrichting. Hierbij kan worden gedacht aan herziening van de productielocaties, keuze voor een type modaliteit of combinatie ervan, maar ook toepassing van hubs buiten de grote steden. Dergelijke strategische keuzes kunnen alleen worden gemaakt door relevante en accurate informatie op basis van de driehoek service, kosten en sustainability.

Dit geheel wordt versterkt door te ‘systeemdenken’ over de eigen organisatie heen, oftewel verticale en horizontale ketensamenwerking, of supply chain management. Samenwerking is een kernwaarde binnen een sociaal systeem. Het vraagt een focus op het grotere geheel, het algemeen belang. Waar ketenregie voorheen, onder meer door eigen belang en ongelijkwaardigheid, nog wel eens mislukte, ontstaat door de dimensie sustainability een extra motivatie om dit te laten slagen. Samenwerking vindt daarbij plaats op het gebied van productontwerp en strategische keuzes wat betreft de value chain inrichting, zoals het realiseren van dikkere transportstromen met als gevolg minder uitstoot en congestie, maar is ook de basis voor de dagelijkse werkzaamheden van de supply chain professional.

Digitalisering basisvoorwaarde voor een sustainable value chain

De sustainable value chain wordt realiteit door de integratie en afstemming van de fysieke stroom met informatiestromen, intern en extern, operationeel tot strategisch.  Om dit geheel te realiseren is digitalisering binnen de machine een vereiste. Door automatisering/robotisering van de operationele informatiestroom en het delen van informatie in de value chain wordt het mogelijk accurate informatie exact op het juiste moment beschikbaar te hebben voor de volgende handeling. Daarmee kan de doorlooptijd sterk worden verkort, verspillingen geëlimineerd en ontstaat een duurzamere value chain. Digitalisering geeft echter ook de medewerkers de mogelijkheid om in plaats van dagelijkse taken en incidenten zich te gaan bezighouden met de werkelijke taak van de supply chain professional, het balanceren van demand en supply in het netwerk. Hiervoor dient automatisering/robotisering plaats te vinden van operationele en tactische planningsprocessen en het realiseren van relevante stuurinformatie, voorwaarts en achterwaarts. Op dat moment heeft de supply chain professional de handen vrij om op basis van deze informatie te analyseren wat er is gebeurd en vooral oplossingen te vinden voor het realiseren van wat gaat gebeuren en op basis daarvan aan te sturen of de machine te herzien.

Opnemen van sustainability in de bedrijfsvoering, Integrated Business Planning

De systeemgedachte komt daarbij niet alleen terug in de inrichting van dit geheel, maar ook in de aansturing van de machine, het Integrated Business Planning proces. De basis van dit proces is het realiseren van balans tussen demand en supply door de supply chain professionals met als doel het meest optimale resultaat als geheel. Dit wordt gevisualiseerd via stuurinformatie, naast de demand- en supply plannen ook de voorwaartse koppeling, de projectie en achterwaartse koppeling, KPI’s en dashboards, gebaseerd op de driehoek service (on time in full no errors no complaints), kosten (voorraad, transport en rendement) en sustainability. Hierbij kan worden gedacht aan de mate van Co2-uitstoot of afval, alhoewel zoals Gartner aangeeft dit nog is geredeneerd vanuit de lineaire gedachte. Het gaat ook om inzicht in de mate van circulariteit en in de ethische kant van sustainability. De uitkomsten van dit proces vormt de basis voor de maandelijkse Integrated Business Planning meeting, waarbij niet alleen keuzes worden gemaakt als stuurinformatie afwijkt van de strategische doelen van de organisatie, maar vooral ook holistische beslissingen worden genomen bij trade offs. En juist door de toepassing van de driehoek service, kosten en sustainability als basis voor de aansturing en inzichten te delen door data-gedreven storytelling vanuit de supply chain professional, wordt sustainability onderdeel van het fundament van de organisatie en basis voor elke keuze. Dit proces is daarbij niet organisatie gebonden en is de basis voor netwerkregie.

 

Tot slot

Rondom sustainability is zeer veel te doen, waarbij uitstoot van broeikasgassen en stikstof en milieuvervuiling, zoals zwerfaval en de plastic soep, volop in de aandacht staan. Sustainability gaat echter verder en betreft de manier waarop iemand wil opereren binnen een systeem, een organisatie of de aarde. Het kost tenslotte niks om je ‘afval’ te recyclen en de daarvoor bestemde containers te gebruiken in plaats van de natuur en dit geldt ook als werknemer. Of het nu gaat om recycling van papier of koffiebekers, de dagelijkse operatie tot een herziening van het statische systeem, het basisuitgangspunt is een balans tussen service, kosten en sustainability.

Dit vraagt een omslag in denken en leiderschap binnen het systeem, maar er is meer nodig dan alleen willen. Het sociale systeem moet het ook kunnen en dit vraagt continue verbetering van het geheel, van de inrichting en uitvoering van het operationele proces, de tactische aansturing, value chain zichtbaarheid, de value chain inrichting tot aan het faciliteren van de lerende, adaptieve organisatie.

Het geheel van efficiëntie, in samenhang met technologische en sociale innovatie is verre van nieuw, maar het belang van sustainability zorgt er wellicht wel voor dat ook daadwerkelijk de omslag gemaakt gaat worden, een waarbij iedereen is betrokken.

Er is tenslotte geen Planeet B.

 

Wouter Eijkelkamp

Partner UC Group

Consultant value chain maturity

 

Bronnen:

CBS (2019). Monitor Brede Welvaart & SDG’s 2019. https://www.cbs.nl/nl-nl/publicatie/2019/20/monitor-brede-welvaart-sdg-s-2019.

Gartner (2019). ‘Circulaire economie gaat lineaire economieën het komende decennium vervangen’. https://www.supplychainmagazine.nl/circulaire-economie-gaat-lineaire-economieen-het-komende-decennium-vervangen/?utm_source=Supply+Chain+Magazine+Nieuws&utm_campaign=09fbcb6955-Nieuwsbrief+NL+19+oktober+2019&utm_medium=email&utm_term=0_7138bffe30-09fbcb6955-377216933

Vet, L. (2019). Duurzame dinsdag: De destructieve economie kan leren van de natuur. https://www.trouw.nl/duurzaamheid-natuur/duurzame-dinsdag-de-destructieve-economie-kan-leren-van-de-natuur~b1cd6cfc/?referer=https%3A%2F%2Fwww.google.nl%2F

Circle economy (2018). THE CIRCULARITY GAP REPORT: OUR WORLD IS ONLY 9% CIRCULAR. https://www.circle-economy.com/the-circularity-gap-report-our-world-is-only-9-circular/#.XcBg6ppKiUl


https://www.ucgroup.nl/de-sustainable-value-chain-realiseren-van-een-nieuwe-balans/

Deel dit artikel:

Deel dit object op Facebook Twitter dit object Deel dit object op Linkedin width= Deel dit object op Google+ E-mail dit object Whatsapp dit object Kopieer link